Barnsteen info

Barnsteen info

Barnsteen is bijzonder veelzijdig en heeft een lange geschiedenis. Niet alleen het ontstaan is zeer bijzonder maar ook hoe de mens er al duizenden jaren gebruik van maken. In dit artikel zoomen we in op wat barnsteen nu eigenlijk is. Hoe het ontstaan is en wat je er allemaal mee kan.

 

 

Inhoudsopgave

 

terug naar boven

 

Wat is barnsteen?

Barnsteen is gefossiliseerd hars van naaldbomen. Hars biedt de boom bescherming tegen insecten en schimmels. Het is een plakkerig goedje waar makkelijk insecten of plantenresten in verstrikt, en uiteindelijk zelfs, ingesloten raken. De hars kan uitharden zodra deze afgesloten wordt van zuurstof. Deze verharding, waar miljoenen jaren overheen gaat, wordt ook wel fossilisatie genoemd. Na enkele duizenden jaren ontstaat er half gefossiliseerd hars dat ook wel Kopal (of Copal) wordt genoemd. In tegenstelling tot barnsteen bevatten deze stukken nog ingesloten oliën. Als de hars helemaal uitgehard is en er zich geen vloeibare gedeeltes meer in bevinden spreekt met van barnsteen.

 

terug naar boven

 

Herkomst van Barnsteen

De meeste, later tot barnsteen verharde, hars is geproduceerd door naaldbomen in Scandinavië in het eoceen tijdperk (dit duurde van 55,8 tot 33,9 miljoen jaar geleden). Er heerste toen een relatief mild klimaat en het Scandinavisch gebied werd gekenmerkt door uitgestrekte naaldbossen. Ongeveer 35 miljoen jaar geleden begon de zeespiegel te stijgen en erodeerde de barnsteen uit de Scandinavische bosbodem. De voorlopers van de Baltische rivieren namen de barnsteen mee en zetten dit af bij de zuidwaarts gelegen riviermondingen. Later is de barnsteen opnieuw geërodeerd en weer meegenomen door de rivier 'Eridanos' de voorloper van de huidige Duitse rivieren 'Wezer', 'Eems' en 'Elbe'. Als laatste verspreidde het Scandinavische landijs de barnsteen over de Oostzee en de Noordzee. Zelfs tot in Nederland kunnen hierdoor stukken barnsteen op het strand aanspoelen.

 

terug naar boven

 

Barnsteen deposito’s

Yantarny barnsteen mijnDe belangrijkste vindplaats van barnsteen bevind zich in Kaliningrad in de Yantarny mijn. Hier liggen enorme barnsteen deposito’s opgeslagen. 30 meter onder de grond in dikke klein lagen wordt Baltisch barnsteen gewonnen. Ook langs de Baltische kust wordt veel barnsteen gevonden. Omdat barnsteen blijft drijven op zout water, spoelen veel stukken aan op de stranden van Polen en Litouwen. Minder bekende barnsteen deposito’s bevinden zich in de Dominicaanse republiek, Myanmar, Libanon en Indonesië.

 

terug naar boven

 

Barnsteen en de mens

De Grieken en Romeinen begrepen al hoe barnsteen ontstaan was. De Griekse filosoof Aristoteles beschreef barnsteen als: 'succinum' ofwel 'sapsteen'. In de Middeleeuwen ging al deze kennis weer verloren en hield men er meer bijzondere ideeën over barnsteen op na. Zo zou barnsteen gestold petroleum uit de zee zijn of zelfs gestold schuim van walvissen. Het duurde weer tot 1757 voordat de Russische geleerde Lomonossow het ontstaan van barnsteen achterhaalde.

 

terug naar boven

 

Barnsteen route

Of men nu begreep wat het was of niet, barnsteen is altijd een populair handelsgoed geweest. Al in de 16e eeuw voor Christus werd barnsteen vervoerd vanuit de Noordzee en Baltische zee richting het zuiden. Dit bewijst het borstbeeld van de Egyptische Farao Tutankhamun (1332–1323 BC) dat ingelegd is met grote stukken bewerkt barnsteen. In de eeuwen daarna kwam de vraag naar barnsteen voornamelijk uit het kapitaal krachtige Middellandse zee gebied. De handelsroutes die van Noord naar Zuid liepen werden de barnsteen routes genoemd. Deze veranderden continue, men koos zo veel mogelijk voor de veiligste routes met de beste overnachtingsmogelijkheden. Dat moeilijk begaanbare paden hierbij niet geschuwd werden bleek wel uit de diverse Alpen routes die in Zwitserland bekend zijn. In deze tijd werd barnsteen ook ‘het goud van het Noorden’ genoemd. Des te meer redenen om voor veiligheid boven snelheid te kiezen.

 

terug naar boven

 

De Barnsteenkamer

De barnsteen kamer

De Russische barnsteenkamer is één van de meest tot de verbeelding sprekende kunstwerken die ooit met barnsteen is gemaakt. Deze kamer, ook wel amberzaal genoemd, bevond zich in het Catharinapaleis nabij Sint-Petersburg. De muren in deze kamer waren volledig en op zeer kunstige wijze uit barnsteen panelen opgebouwd en bewerkt. Een onbekende ooggetuigen schreef dat de barnsteenzaal tot leven leek te komen wanneer deze door de zon of kaarsen werd verlicht. De amberzaal werd in 1760 voltooid. De kamer heeft er bijna 200 jaar gestaan. In 1941 is deze echter door de Duitse bezetter ontmantelt en kwijt geholpen. De laatste schriftelijke vermelding van de kamer is van 12 januari 1945, toen waren de panelen opgeslagen in kisten en zouden zich in Koningsbergen (het huidige Kaliningrad) bevinden. Sindsdien ontbreekt ieder spoor. Na de herovering van Koningsbergen in april 1945 wordt er druk gezocht naar de barnsteenkamer, maar tot nu toe zonder succes. Op 31 mei 2003 werd de replica van de barnsteenkamer in het Catharinapaleis voltooid en is deze weer open voor bezoekers.

 

terug naar boven

 

Verschillende soorten barnsteen

De meest voorkomende Baltische barnsteen is bekend onder de naam: Oostzee barnsteen of succiniet. Deze stukken zijn gevormd door de naaldboom Pinus succinifera. Andere naaldbomen leverden weliswaar ook barnsteen op, maar vaak in een veel kleinere hoeveelheid. De bekendste voorbeelden hiervan zijn:

  • lichtgeel en doorschijnend: genadiet
  • dof zwart en opaak: stantaniet
  • bruin van kleur: beckeriet

Het grootste verschil met succiniet is dat deze soorten minder barnsteenzuren bevatten en daardoor wat zachter en makkelijker te breken zijn.

 

terug naar boven

 

Organische half edelsteen

Doordat barnsteen gefossiliseerd hars is, behoort het samen met parels en bloedkoraal tot de weinige organische half edelstenen. Men is er dan ook nog altijd niet aan uit of barnsteen beschouwd moet worden als een mineraal (zonder kristalstructuur) of als een fossiel. De naam barnsteen is afgeleid van het Duitse woord Bernstein dat afgeleid is van het Nedersaksische woord 'Börnen' dat 'branden' betekent. Barnsteen bestaat uit organische verbindingen van koolstof, waterstof en zuurstof. Dit houdt in dat barnsteen brandbaar is.

 

terug naar boven

 

Cijfers en getallen van barnsteen

  • Chemische formule: C10H16O
  • Kleur: honinggeel, oranje, geelwit, hyacintrood, zelden blauw, groenachtig en zwart
  • Hardheid: 2 - 2,5 op de schaal van Mosh
  • Glans: glanzend tot mat
  • Breuk: schelpvormig
  • Transparantie: Transparant tot opaak
  • Dichtheid: 1,05 – 1,09
  • Kristalvorming: Amorf
  • Fluorescentie: blauw/ groen/ geelgroen en wit

 

terug naar boven

 

Insluitingen in barnsteen

Insect in barnsteenHet mooiste aan barnsteen is toch wel de ingesloten flora en fauna. Meestal zijn insecten, spinnen en plantenresten in de hars terecht gekomen toen deze nog zacht en kleverig was. Het unieke aan deze fossielen is de conditie waarin ze bewaard zijn. In tegenstelling tot andere fossielen zijn hierbij ook de zachte delen nog zichtbaar. Ondanks dat de insluitingen verkleurd zijn, kan de wetenschap nog zeer veel informatie uit de stenen halen over het tijdperk waarin de hars ontstaan is. Een barnsteen met insect kan dan ook gezien worden als een tijdscapsule waarin de tijd miljoenen jaren in stil heeft gestaan. Barnsteen bevat ook vaak luchtbelletjes. Dit is een waardevolle bron van informatie over de samenstelling en kwaliteit van de atmosfeer in die tijd. Ook klimatologen kunnen hier veel informatie uithalen. Mooie microscoop opnames van barnsteen insluitingen zijn op de site te vinden

 

terug naar boven

 

Blauwe en gele barnsteen

De meest voorkomende kleur van barnsteen is geel tot een oranje honing achtige kleur. Zo ook het barnsteen uit de Dominicaanse republiek. Toch hoor je vaak dat de Dominicaanse barnsteen blauw van kleur zou zijn. Hoe kan dit? Het antwoord is vrij eenvoudig ze zijn namelijk beide. Als Dominicaans barnsteen op een witte achtergrond gelegd wordt dan heeft de steen de ‘normale’ gele kleur, maar op een zwarte achtergrond kleurt deze naar blauw. Dit heeft te maken met de manier waarop de barnsteen het licht weerkaatst. Dit is overigens niet bij alle Dominicaanse barnsteen het geval. Dit verschijnsel is inmiddels ook bij sommige stukken Indonesisch barnsteen waargenomen. Baltisch barnsteen vertoond deze eigenschap niet, maar licht onder UV licht wel groen op.

 

terug naar boven

 

Barnsteen voor baby’s en kinderen

Barnsteen kettinkjes en armbandjes voor baby’s en kinderen zijn zeer populair. Waarom is dit eigenlijk? De oorsprong hiervan gaat terug naar de middeleeuwen. Toen ontdekte men dat barnsteen een pijn verzachtende werking had. Hierdoor werd het al snel een populair medicijn voor allerlei kwaaltjes. Toen Robbert Koch in 1886 ontdekte dat barnsteenzuur een positief effect heeft op het lichaam, werd het dragen van barnsteen in snel tempo populair. Zo ook bij baby’s en kinderen die vooral veel pijn hebben bij het wisselen van de tandjes.

 

terug naar boven

 

Theorieën over de werking van barnsteen kettinkjes

Waarom barnsteen en het dragen van kettinkjes of armbandjes dit verzachtende effect heeft bij baby’s en kinderen kent twee theorieën. Veruit de meest populaire theorie is dat bij het dragen van de ketting of armband er een minimale hoeveelheid barnsteenzuur vrij komt wat wordt opgenomen door de huid en zo in de bloedbaan komt. Dit zou een natuurlijke verzachting van de pijn tot gevolg hebben. Een minder bekende theorie gaat er van uit dat de barnsteen zijn opgewekte statische energy doorgeeft aan het lichaam die dit omzet in lichaamseigen energie.

 

terug naar boven

 

Disclaimer

Barnsteen en het gebruik van barnsteen voor medicinale doeleinden vallen onder de homeopathie. Het is ten alle tijden belangrijk om bij serieuze klachten een dokter te benaderen. Laat baby’s en kinderen nooit zonder supervisie een ketting of ander sieraad dragen!

 

terug naar boven

 

Barnsteen en statische elektriciteit

Barnsteen heeft de unieke eigenschap om statisch geladen te worden door wrijving. De Grieken gaven al vroeg de naam 'elektron' (ηλεκτρον) aan barnsteen waar later ons woord van elektriciteit van afgeleid is. Ze ontdekten dat de steen stukjes papyrus en veertjes aantrok nadat er met een wollen doek overeen gewreven was. Dit werd lange tijd als iets magisch beschouwd. Er werd dan ook aangenomen dat barnsteen een eigen ziel bevatte.

 

terug naar boven

 

Vervalsingen van barnsteen

Zoals wel vaker bij populaire producten wordt ook barnsteen nagemaakt. Dit gebeurd op verschillende manieren. De meest eenvoudige is om Copal te verkopen als barnsteen. Copal is eigenlijk jong barnsteen en nog niet geheel gefossiliseerd. Van binnen is de steen dan nog zacht. Ook kunnen kunstharsen gebruikt worden of zelfs glas. Een andere vorm van namaak is geperst barnsteen. Hierbij worden kleine fragmenten onder druk tot een groter stuk samengeperst. Let bij de aankoop van barnsteen dus goed op. Voer bij voorkeur een barnsteen echtheidstest uit.

 

terug naar boven

 

Schoonmaken van barnsteen

Barnsteen is een zeer zacht mineraal en daarom niet geschikt om schoon te maken met een harde borstel. Het advies is om barnsteen enkel met een droge, of eventueel vochtige, zachte doek op te wrijven. Gebruik geen zuren, alcohol, parfum of andere chemicaliën om de steen te reinigen, dit kan de steen in zijn glans aantasten of in het ergste geval een breuk tot gevolg hebben.

 

terug naar boven

 

Reinigen van Barnsteen sieraden

Ook met barnsteen sieraden dient met zorg omgegaan te worden. Gebruik bij het reinigen geen ultrasone reinigers en laat barnsteen ook niet voor lange tijd in het water liggen. Dit kan de glans van een gepolijste barnsteen aantasten. Let bij het opbergen van de sieraden op, dat deze niet tegen andere kettinkjes of ringen aanliggen. Barnsteen is zo zacht dat het door vrijwel elk ander materiaal bekrast kan worden. Het beste is om barnsteen sieraden apart in een zachte doek in te wikkelen.

 

terug naar boven

 

Spiritueel gebruik

Door de eeuwen heen hebben veel volkeren barnsteen als zeer spirituele steen beschouwd. Zo droegen gladiatoren in Romeinse arena’s barnsteen bij zich voor meer geluk tijdens de gevechten en werd de Keltische zonnegod 'Ambres' vernoemd naar het Engelse woord voor barnsteen: 'Amber'. Ook in de huidige tijd wordt barnsteen nog altijd gezien als een helende steen die het negatieve weghaalt uit het lichaam. Het dragen van barnsteen stimuleert een goed humeur en vermindert een neerslachtig gevoel.

 

terug naar boven

 

Barnsteen weetjes

Wist je dat:

 

  • Er in de Romeinse tijd meer voor een kleine barnsteen amulet werd betaald dan voor een gezonde slaaf?
  • Er ooit een veer van een Theropod dinosaurus in barnsteen is gevonden?
  • Ze geprobeerd hebben DNA van deze dinosaurus uit de barnsteen te halen?
  • En dit tot op heden nog niet gelukt is?
  • Het in het oude China gebruikelijk was om barnsteen te verbranden bij grote festiviteiten?
  • Het oudste stuk barnsteen 320 miljoen jaar oud is?
  • Er wel 1.000 verschillende insecten in Baltisch barnsteen zijn geïdentificeerd?
  • Barnsteen bij verbranding naar naaldbomen ruikt?
  • Barnsteen warm aanvoelt op de huid?

 

terug naar boven

 

Reacties

Wees de eerste om te reageren...

Laat een reactie achter
* Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.
* Verplichte velden