Aletai ijzermeteoriet, geëtst fragment met Widmanstättenpatroon

Ontstaan, vorming en vindplaatsen

De Aletai meteoriet is een ijzermeteoriet uit Xinjiang in het noordwesten van China. Hij bestaat voornamelijk uit ijzer en nikkel en wordt ingedeeld bij de IIIE-an ijzermeteorieten. Het metaal ontstond miljarden jaren geleden in een vroeg planetair lichaam, in de beginperiode van ons zonnestelsel. In zo’n planetoïde konden zware metalen naar het binnenste zakken en daar een metaalrijke kern of kernachtig gebied vormen.

Het ijzer-nikkelmateriaal koelde daar uitzonderlijk langzaam af. Tijdens die zeer trage afkoeling ontstonden verschillende kristallijne metaalfasen. Wanneer een plakje Aletai wordt gezaagd, gepolijst en vervolgens voorzichtig met zuur wordt geëtst, worden de grenzen tussen deze kristallen zichtbaar. Zo verschijnen de karakteristieke geometrische lijnen die bekendstaan als Widmanstättenstructuren. Het patroon is dus geen gravure of versiering, maar de zichtbare kristalstructuur van het meteorietijzer zelf.

Vooral het enorme verspreidingsgebied van Aletai maakt deze meteoriet bijzonder. Verschillende grote ijzermassa’s zijn over een afstand van honderden kilometers in Xinjiang aangetroffen. Het bekende verspreidingsgebied is ongeveer 425 kilometer lang en is daarmee uitzonderlijk voor een meteoriet.

Een verklaring voor deze opmerkelijke verspreiding is dat het oorspronkelijke meteorietlichaam de atmosfeer onder een zeer kleine, bijna horizontale hoek binnenkwam. Bij zo’n zogenaamde grazing trajectory duikt een object niet rechtstreeks steil naar het aardoppervlak, maar legt het een grote afstand door de hogere atmosfeer af.

Daarbij wordt soms gesproken over het “afketsen” van de meteoriet op de atmosfeer. Dat moet niet worden gezien als een steen die letterlijk tegen een harde laag botst. De atmosfeer wordt geleidelijk dichter. Bij een zeer vlakke inval kunnen enorme luchtweerstand, druk en veranderingen in de baan ervoor zorgen dat het object na een passage door dichtere lucht weer hoger komt en zijn vlucht over grote afstand voortzet. Ondertussen kunnen delen afbreken en op verschillende plaatsen naar beneden vallen.

Voor Aletai wordt zo’n zeer vlakke of mogelijk deels “skippende” atmosferische baan gebruikt om te verklaren hoe fragmenten van hetzelfde meteorietlichaam over zo’n uitzonderlijk grote afstand terecht konden komen. De belangrijkste vondsten liggen in de regio Aletai, nabij het Altajgebergte in Xinjiang, China.

Geschiedenis en naamgeving

De naam Aletai verwijst naar de regio Aletai, ook geschreven als Altay, in Xinjiang. In dit uitgestrekte gebied zijn in de loop van de tijd meerdere zeer grote ijzermeteorieten gevonden. Een aantal van deze massa’s werd aanvankelijk als afzonderlijke meteorieten beschreven en kreeg een eigen naam.

Onderzoek naar onder andere hun chemische samenstelling, structuur en geografische ligging liet echter zien dat verschillende van deze vondsten waarschijnlijk bij dezelfde oorspronkelijke meteorietval horen. Bekende massa’s uit dit gebied zijn daardoor onder de overkoepelende naam Aletai met elkaar in verband gebracht.

De combinatie van enorme ijzermassa’s en een verspreidingsgebied van honderden kilometers maakt Aletai bijzonder interessant voor meteorietonderzoek. Vooral de langgerekte verdeling van de vondsten geeft aanwijzingen over de zeer vlakke hoek waaronder het oorspronkelijke object door de aardatmosfeer moet hebben gereisd.

Omgang, verzorging en veiligheid

Dit Aletai-fragment is gezaagd, gepolijst en geëtst zodat de Widmanstättenstructuren duidelijk zichtbaar zijn. Omdat het grotendeels uit ijzer bestaat, is het belangrijk om het stukje droog te bewaren. Vocht, huidzouten en een hoge luchtvochtigheid kunnen op termijn oxidatie of roest veroorzaken.

Raak het geëtste oppervlak daarom bij voorkeur niet onnodig met de vingers aan en bewaar het fragment droog in het doosje. Gebruik geen water, schoonmaakmiddelen of andere chemicaliën voor het reinigen. Ook schuren of opnieuw polijsten is af te raden, omdat hierdoor het geëtste oppervlak en daarmee het zichtbare patroon kan verdwijnen.

Het fragment is bedoeld als verzamelobject. Gebruik meteorietmateriaal niet voor zogenoemde edelsteenwaters of andere toepassingen waarbij het langdurig in water wordt gelegd. Door het kleine formaat is het bovendien niet geschikt als speelgoed voor jonge kinderen.

Leuke weetjes

• Het bekende verspreidingsgebied van de Aletai meteoriet is ongeveer 425 kilometer lang. Dat is uitzonderlijk groot en vormt een belangrijke aanwijzing dat het oorspronkelijke object onder een zeer vlakke hoek door de atmosfeer vloog.
• Het vaak gebruikte woord “afketsen” betekent niet dat de meteoriet tegen een harde grens van de atmosfeer botste. Het gaat om een zeer vlakke vlucht waarbij het object na passage door dichtere lucht weer naar hogere luchtlagen kon bewegen en zijn baan kon voortzetten.
• De Widmanstättenstructuren op een geëtste ijzermeteoriet zijn echte kristalpatronen in het metaal. Ze ontstonden door extreem langzame afkoeling in het oorspronkelijke hemellichaam, miljarden jaren voordat het materiaal op aarde terechtkwam.
• Je ontvangt een geëtst Aletai-fragment waarop de Widmanstättenstructuren goed zichtbaar zijn. De foto's tonen voorbeelden: ieder stukje wordt afzonderlijk uit meteorietmateriaal gesneden en heeft daarom zijn eigen vorm en patroon. Het fragment wordt geleverd in een doosje van 3,5 bij 3,5 cm.